Thị trường hàng hóa

  • Vàng 1,651.70 -29.40 -1.75%
  • XAU/USD 1,643.57 -27.76 -1.66%
  • Bạc 18.835 -0.782 -3.99%
  • Đồng 3.3485 -0.1225 -3.53%
  • Platin 856.50 0.00 0.00%
  • Paladi 2,073.00 -101.80 -4.68%
  • Dầu Thô WTI 79.43 -4.06 -4.86%
  • Dầu Brent 85.03 0.00 0.00%
  • Khí Tự nhiên 6.992 0.000 0.00%
  • Dầu Nhiên liệu 3.1575 0.0000 0.00%
  • Xăng RBOB 2.3081 0.0000 0.00%
  • Dầu khí London 956.25 -50.00 -4.97%
  • Nhôm 2,171.00 -57.50 -2.58%
  • Kẽm 3,009.00 -97.50 -3.14%
  • Ni-ken 23,389.50 -1172.50 -4.77%
  • Copper 7,448.50 -231.50 -3.01%
  • Lúa mì Hoa Kỳ 876.10 -33.90 -3.73%
  • Thóc 17.378 -0.007 -0.04%
  • Bắp Hoa Kỳ 675.00 -13.25 -1.93%
  • Đậu nành Hoa Kỳ 1,426.00 -31.00 -2.13%
  • Dầu Đậu nành Hoa Kỳ 63.73 -2.73 -4.11%
  • Khô Đậu nành Hoa Kỳ 423.20 -5.70 -1.33%
  • Cotton Hoa Kỳ loại 2 92.54 -4.00 -4.14%
  • Ca Cao Hoa Kỳ 2,253.00 -68.00 -2.93%
  • Cà phê Hoa Kỳ loại C 220.15 -3.40 -1.52%
  • Cà phê London 2,219.00 0.00 0.00%
  • Đường Hoa Kỳ loại 11 17.64 0.00 0.00%
  • Nước Cam 184.15 +3.00 +1.66%
  • Bê 144.25 -0.60 -0.41%
  • Heo nạc 92.62 -1.50 -1.59%
  • Bê đực non 178.25 0.00 0.00%
  • Gỗ 435.00 -25.20 -5.48%
  • Yến mạch 397.20 -18.50 -4.45%
18:15 18/09/2022

“Tâm Lý Học Đám Đông” – Sự bi quan về thời đại đám đông hay uy quyền huyễn hoặc của người hùng

“Tâm Lý Học Đám Đông” của Gustave Le Bon được xuất bản năm 1895. Nội dung cuốn sách “gần như” giải thích tất cả các sự kiện lớn làm rung chuyển thế giới trong hơn một thế kỷ, bao gồm hai cuộc chiến tranh thế giới và nhiều cuộc cách mạng dân chủ hoặc các phong trào quần chúng.

Sự bi quan nhất mực

Dường như Le Bon bi quan về trạng thái tinh thần của đám đông. Ông tóm tắt những đặc điểm chung của đám đông: trí thông minh thấp, dễ thay đổi, dễ bị nhầm lẫn, dễ xúc động và bị chi phối bởi một vài nhà lãnh đạo.

Mặc dù cuốn sách cũng nhấn mạnh đến sự tồn tại khách quan của đạo đức đám đông, nhưng nó tập trung nhiều hơn vào những nhược điểm.

Lời tựa cuốn "Tâm Lý Học Đám Đông" cũng tóm tắt quan điểm chung của tác giả. Biểu hiện điển hình của thái độ bi quan là tác giả nhìn nhận sự ra đời của thời đại khoa học và công nghiệp bắt đầu thức tỉnh, tiếng nói và quyền lực của đám đông dần trở nên chiếm ưu thế. “Bất kể nó (đám đông) đem lại những gì, chúng ta sẽ đều phải chịu đựng nó. Mọi lời kết tội chỉ là những câu chuyện vô ích.”

Với Le Bon, đám đông tàn phá những tín ngưỡng, đức tin, phá hoại những nền văn hóa, dễ bị dẫn dắt bởi những người lãnh đạo có sự hiểu biết tâm lý đám đông và không có khả năng đưa ra những quan điểm riêng.

Quan điểm lịch sử phản chiếu

Luôn luôn chỉ có hai nhân vật thúc đẩy lịch sử: người dân và các anh hùng (bao gồm tất cả các hoàng đế và các nhà lãnh đạo). Sự từ chối tuyệt đối của Le Bon về khả năng quan sát và suy nghĩ về các đám đông mở rộng cho sự nghi ngờ của ông về tính xác thực của tất cả các tác phẩm lịch sử.

Nếu vậy, sự phát triển của lịch sử loài người nói chung không phải là lịch sử tiến bộ mà là lịch sử của sự thiếu hiểu biết. Tất cả các sự kiện lịch sử được hình thành bởi phản hồi thảm khốc từ những kẻ bất tài theo lời của anh hùng.

Sự oán giận tập thể đã hình thành một cuộc cách mạng, không có các hình thái chuyển tiếp. Trải nghiệm bi thảm sẽ bị lãng quên theo thời gian, trừ khi bi kịch xảy ra một lần nữa. Hầu hết sự tái diễn của lịch sử xuất phát từ điều này. “Những bùng phát nổi loạn và phá hoại của nó (đám đông) bao giờ cũng rất nhất thời.” (Tập 1, chương 2, phần 4).

Nếu lịch sử loài người phát triển phi lý, tầm quan trọng của việc học hỏi từ lịch sử là gì? Có phải nó chỉ là một trường hợp tham khảo cho một phương pháp ưu việt dành cho các nhà lãnh đạo?

Ở tập 3, chương 1, nhiều quan điểm khác nhau của Le Bon ngụ ý rằng ông bi quan về “đám đông cử tri” dù ở bất kỳ tầng lớp nào, bởi vì "đám đông đồng nhất" (bao gồm các hội đoàn, các tầng lớp đặc quyền và các giai cấp) luôn không thực hiện đầy đủ quyền bầu cử của họ, ngay cả khi phiếu bầu của họ có trong tay.

Những gì họ sẵn sàng làm là chờ đợi các anh hùng/ lãnh đạo, người có “uy lực cá nhân” xuất hiện, kêu gọi và chỉ cho họ hướng đi, một thần tượng để tôn thờ và một hướng để tuân theo. Sự sẵn sàng từ bỏ quyền lực của chính mình có thể được hiểu là quán tính bản năng và trốn tránh trách nhiệm.

Chấp nhận thụ động một ý tưởng dễ dàng hơn nhiều so với việc chủ động tạo ra một ý tưởng và mọi người đều chịu trách nhiệm cho một ý tưởng chung. Nó cũng dễ dàng hơn nhiều so với việc chịu trách nhiệm cho những suy nghĩ khác biệt của cá thể.

Bản dịch khác của cuốn sách được xuất bản bởi NXB Thế Giới

Điều họ tin và ranh giới

Tại sao các cá nhân trong đám đông nghi ngờ về khả năng suy nghĩ của họ? Hay vào niềm tin về sự phán xét đối với “thần tượng” và đám đông?

Theo Le Bon, niềm tin rõ ràng là thuận tiện hơn đầu tư suy nghĩ. Mức độ trơ của suy nghĩ tập thể cũng được thể hiện ở sự dễ dàng chấp nhận một số vấn đề. Mức độ chấp nhận sự chặt chẽ logic trong ý thức đám đông thấp hơn nhiều so với khẳng định cảm tính. Truyền thuyết lớn hơn sự thật và kịch tính lớn hơn thực tế.

“Sự xuất hiện các huyền thoại dễ lan truyền trong đám đông không chỉ hoàn toàn do sự cả tin mà còn do sự bóp méo khủng khiếp các sự kiện trong trí tưởng tượng của đám người tụ tập lại với nhau. Một sự kiện đơn giản, đám đông chợt nhìn thấy, lập tức sẽ trở thành một sự kiện bị bóp méo” (Tập 1, chương 2, phần 2).

Điều này thể hiện đặc biệt ở việc tính logic đằng sau những tuyên bố chỉ là mong manh, nhưng vẫn khiến đám đông tin tưởng. Ví dụ như để giải cứu vị tướng đang bị tàn sát khỏi con dao tàn ác của đám đông giận dữ, chỉ cần hét lên "Công lý phải được thực thi! … Chúng tôi sẽ bắt nhốt kẻ bị kết tội." (Tập 2, chương 2, phần 3, chú thích số 16).

Le Bon tiếp tục thể hiện quan điểm bi quan: Những lý do mà đám đông yêu cầu là thô lỗ và man rợ. Những người xúi giục tốt nhất đều biết cách lợi dụng điều này. Các bài phát biểu của họ không thể chịu đựng được sự giám sát của từng người thông thái.

Họ cũng hiểu rõ rằng họ không cần phải quan tâm đến vấn đề này trước quần chúng. Tự do, dân chủ, lý tưởng ... Những từ cao quý và hỗn loạn có khả năng tương thích tuyệt vời, có thể thỏa mãn trí tưởng tượng cao quý của các nhân vật/tầng lớp/giai cấp khác nhau trong đám đông.

Có hàng ngàn cách để diễn giải tất cả các loại kinh sách và giáo lý. Các chính trị gia có thể làm mù mắt quần chúng bằng cách đóng gói các thuật ngữ mới vào các hệ thống cũ. Lý do tôn giáo trở nên phổ biến trong quá trình lịch sử loài người là vì triết học và khoa học đang tìm kiếm sự thật, họ không thể nói dối, họ không thể thỏa mãn sự tưởng tượng cao quý của quần chúng, mà tôn giáo có thể.

Nếu như đã nói, tính hợp lý không thể thúc đẩy sự phát triển của con người, thì ý nghĩa của sự tồn tại hợp lý là gì? Làm thế nào xã hội hiện đại và đương đại có thể sử dụng cuộc cách mạng công nghệ để cải thiện cuộc sống của con người? Chẳng lẽ vẫn dựa vào các nhà lãnh đạo anh hùng và giới thượng lưu để tiến từ trên xuống dưới? Đây là những câu hỏi cần người đọc ngẫm nghĩ để tự trả lời.

“Cái gọi là đám đông tội phạm”

Le Bon cho rằng: Thực tế có vài trường hợp đám đông quan tâm đến sự biểu hiện của sự tuyệt đối chuyên chế và hoang tưởng, cơ sở lớn đã gây ra sự bất lực về đạo đức. Các quý tộc tuyên bố rằng họ đã từ bỏ các đặc quyền của họ và tự hào về bản thân. Kẻ hành quyết đã kéo dài thời gian hành quyết, làm tăng nỗi đau của tù nhân để chăm sóc cảm xúc của người xem, từ chối chiếm hữu tài sản của nạn nhân, và công khai thứ tài sản đó.

Điều này dường như là phù phiếm, nhưng có thể thể hiện và chứng minh sự ngây thơ và thậm chí quý phái của bọn họ với những người xung quanh và giành được cảm tình của đám đông. Theo đó, khả năng gây ô nhiễm và thanh lọc đạo đức của đám đông là vô song đối với bất kỳ người mẫu anh hùng nào.

“…các vị lãnh đạo quốc gia, thì bây giờ họ chẳng hề nghĩ đến việc định hướng dư luận nữa mà chỉ lo sao để làm theo dư luận. Sự sợ hãi trước dư luận quần chúng của họ quả là kinh khủng và nó đã cướp đi của họ mọi sự kiên định.” (Tập  2, chương 4, phần 2).

Nhưng vấn đề là gì? Là những anh hùng không có suy nghĩ độc lập được coi là anh hùng? Là tội lỗi vì thiếu đi tư duy suy nghĩ?

Các cá nhân không sẵn sàng nhận những lời chỉ trích như vậy, vì vậy họ chọn theo dõi đám đông để tránh những trách nhiệm mà họ không phải chịu trong thời gian này. Con người theo bản năng thực hiện những tội lỗi hoặc công đức của họ dưới vỏ bọc và khuyến khích đạo đức tập thể.

Nhìn nhận từ góc độ tổ chức

Có nhiều phương pháp truyền thông dẫn dắt đám đông, nhưng chung quy lại có thể đúc rút một số điều theo con mắt của Le Bon:

1) Có được thành công mang lại danh tiếng, do đó trở thành một thần tượng thành công sẽ có thể kiểm soát uy quyền của lời nói. Nhưng một khi thành công sụp đổ, quyền lực đó cũng biến mất.

2) Để thu hút sự chú ý của công chúng, phải tạo ra một tin tức lớn.

“Hàng trăm tội ác nhỏ hoặc hàng trăm tai nạn nhỏ thường sẽ chẳng gây nên một chút tác động đáng kể đối với trí tưởng tựợng của đám đông; thế nhưng nó lại bị sốc rất mạnh bởi duy nhất một tội ác man rợ, một tại nạn thảm thương, cho dù máu có đổ ít hơn nhiều so với số máu của tất cả những tai nạn nhỏ cộng lại” (Tập 3, chương 3, phần 3)

3) Gần gũi với truyền thống và không chống lại sự tiến bộ. Bất kỳ sự đổi mới nào cũng cần được xây dựng trên nền tảng hiện có và nếu khoảng cách quá lớn, chắc chắn sẽ thất bại.

4) Anh hùng và lãnh đạo thường tự đề cao bản thân để cạnh tranh lẫn nhau (hoặc phía đối diện với cử tri) để giành được sự ủng hộ, nói nhiều hơn, nhưng đừng viết cương quyết trong văn bản.

Các cải cách, thay đổi không nhất thiết phải thực hành trọn vẹn, có thể lùi lại. Vì sau đó, đám đông quá lười biếng để quan tâm đến việc chính sách ban đầu được thực hiện ở đâu. Mặc dù chính những chính sách hợp lý đó đã khiến họ quyết định bỏ phiếu cho người này.

5) Sự lặp lại và lây nhiễm là những nguyên tắc duy nhất của truyền thông cộng đồng. Sự đúng đắn và logic chưa bao giờ là yếu tố cần thiết. Điều này được sử dụng rộng rãi trong chính trị và quảng cáo.

Một số suy nghĩ

Làm thế nào để xây dựng danh tiếng và tiếng nói ngoài hi vọng về “uy lực cá nhân” của người thành công? Nói cách khác, làm thế nào để thúc giục mọi người ngừng theo đuổi ý chí cá nhân của những nhà lãnh đạo, để theo đuổi chân lý phổ quát?

1) Chỉ bám vào sự thật?

Trong hầu hết các trường hợp, dường như nhiều chân lý của dân nghèo/ người thường không phải lúc nào cũng được cộng đồng quan tâm, đón nhận.

2) Sự cải thiện chung về chất lượng đám đông?

Le Bon đã chứng minh rằng hướng ra quyết định của đám đông chỉ liên quan đến tâm trạng chung của đám đông, và không liên quan gì đến mức độ trí tuệ của họ. Vậy ý nghĩa của cuộc trưng cầu dân ý ở các nước phương Tây là gì? Có phải sự thật, như tác giả đã nói, cuộc trưng cầu dân ý, bỏ phiếu biểu quyết ở phương Tây thực chất cũng là một cuộc bỏ phiếu phổ biến sau khi công chúng chờ đợi nhà lãnh đạo anh hùng lên nắm quyền? Có phải “trong đám đông mọi con người trở nên giống nhau cho nên sự biểu quyết của bốn mươi người có trình độ học vấn đại học về những vấn đề chung cũng không hơn gì biểu quyết của bốn mươi anh gánh nước thuê”? (trong phần “đám đông cử tri”).

3) Nhiều người có khả năng tư duy độc lập?

Các cá nhân không bị ám ảnh một cách mù quáng và quan tâm đến suy nghĩ logic hợp lý. Còn đám có thể dễ dàng phát triển thành sự tôn sùng thần tượng. Nhiều diễn đàn trên mạng xã hội hiện nay, không khí chung trong giai đoạn đầu, lúc còn tập trung vào tôn chỉ hoạt động, là tốt và lành mạnh. Nhưng khi một số lượng lớn người tham gia, bắt đầu biểu thị quan điểm về thần tượng của họ, thì không khí thường bị biến đổi.

Việc bổ sung thêm nhiều người tạo thêm nhiều ý tưởng mới, mà thay vào đó đã biến những ý tưởng khắt khe logic ban đầu thành những khẩu hiệu đơn giản và thô thiển. Le Bon đã dự đoán sự khác biệt của dư luận và sự vượt trội của ý thức chống bầy đàn trong xã hội đương đại. Sự suy tàn của những thứ truyền thống, sự trỗi dậy của ý thức cơ sở và dư luận đã mang lại tiếng nói của các đám đông khác nhau.

Theo suy luận của Le Bon, cuối cùng, đại đa số mọi người bối rối vì sự phức tạp của các ý kiến ​​khác nhau. Sự biến mất của các anh hùng đã dẫn đến sự tê liệt của đám đông, đó là sự thờ ơ với các chủ đề và sự kiện công cộng khác ngoài lợi ích của họ.

Nói chung: Sự cuồng tín cực độ (với ý chí lãnh đạo rõ ràng), sự thất thường (một trò chơi gồm hai ý chí lãnh đạo), sự thờ ơ (không có ý chí lãnh đạo). Ý thức đám đông trong hệ thống lý thuyết của Le Bon chỉ có ba hình thức này, và không có hình thức nào khác. Một sự bi quan và tuyệt vọng sâu sắc trong quan điểm của Le Bon.

Một vài góc nhìn khác

1) Le Bon phê phán giáo dục cổ điển trong lớp và ủng hộ giáo dục hướng nghiệp. Mục tiêu giáo dục ở một quốc gia là vì tương lai và giáo dục cổ điển, giáo điều không góp ích nhiều cho điều đó. Đó là một mặt tích cực.

“Năng lực phán xét, kinh nghiệm, năng lực hành động và tư cách là những điều kiện để thành công trong cuộc sống, là những cái không thể học được từ sách vở. Sách vở là những thứ cần thiết để tra cứu, tuy nhiên sẽ hoàn toàn vô tích sự khi phải nhớ cả một đoạn dài trong đầu” (Tập 2, chương 1, phần 5).

2) Tầm quan trọng của bồi thẩm đoàn nằm ở sự bất hợp lý và sự hà khắc của luật pháp. Cùng là một vụ giết người. Tội phạm giết người cướp của cũng không thể chiếm được cảm tình của bồi thẩm đoàn, nhưng trẻ mồ côi và góa phụ giết ông chồng vì bạo lực gia đình thì được ứng xử lịch sự, khoan dung.

3) Sau khi tham gia bất kỳ đám đông nào, bạn phải luôn suy nghĩ về bản thân và có lý trí. Là một người lãnh đạo, bạn phải hiểu sâu sắc trách nhiệm trong lời nói của mình.

* Bài viết thể hiện quan điểm và góc nhìn của cá nhân tác giả.

Đọc thêm

Xem thêm